Vruchtgebruik en meerwaardebelasting: wie draagt de fiscale last?

Die vragen bekijken we concreet aan de hand van een veelgebruikte techniek van successieplanning: de schenking van een beleggingsportefeuille met voorbehoud van vruchtgebruik.

Beheerder of eigenaar: wie telt fiscaal?
In veel familiale planningen schenken ouders een beleggingsportefeuille aan hun kinderen, maar behouden zij het vruchtgebruik. De ouders blijven het beheer voeren en beslissen over aan- en verkopen binnen de portefeuille.

Fiscaal ligt de verantwoordelijkheid echter anders. Bij realisatie van een meerwaarde wordt in principe de blote eigenaar als belastingplichtige beschouwd. Dit is juridisch logisch: de blote eigenaar is de enige eigenaar van de portefeuille. Enkel het genot en de vruchten – zoals interesten en dividenden – zijn afgestaan aan de vruchtgebruiker. Een meerwaarde is geen vrucht, maar een aangroei van het vermogen zelf.

In de praktijk kan dit tot spanningen leiden. Het is doorgaans de vruchtgebruiker die de beleggingsstrategie uitstippelt en het verkoopmoment bepaalt. De vruchtgebruiker houdt het stuur in handen, terwijl de fiscale rekening bij de blote eigenaar terechtkomt.

Dat principe blijft hetzelfde wanneer het beheer wordt uitbesteed aan een financiële instelling.
Zelfs wanneer het vruchtgebruik in een vroegere schenkingsakte werd uitgebreid tot meerwaarden, blijft de blote eigenaar belastingplichtig.

Praktische afhandeling: opt-in of opt-out?
Bij realisatie van een meerwaarde zal de bank in principe de belasting inhouden aan de bron (opt-in). De verschuldigde heffing wordt dan rechtstreeks afgehouden van de verkoopopbrengst binnen de beleggingsportefeuille en voorkomt dat de blote eigenaar de belasting met privé-middelen moet financieren.

De bank houdt echter geen rekening met individuele optimalisaties, zoals een hogere historische aanschaffingswaarde, de jaarlijkse vrijgestelde schijf (10.000 euro, oplopend tot 15.000 euro en geïndexeerd) of de verrekening van minwaarden. De vrijstelling geldt per belastingplichtige. Zijn er meerdere blote eigenaars van een gemeenschappelijke rekening, dan kan ieder zijn eigen vrijgestelde bedrag benutten.

Wie van deze mogelijkheden gebruik wil maken, moet dit via de aangifte personenbelasting laten verwerken.

Wat is een bijkomend aandachtspunt?
Dat de belasting eerst wordt ingehouden op de portefeuille onder vruchtgebruik terwijl een eventuele latere terugbetaling persoonlijk aan de blote eigenaar wordt uitgekeerd.

Kiest men voor een opt-out, dan wordt geen belasting aan de bron ingehouden en moet de blote eigenaar de meerwaarde zelf aangeven en voldoen. Dat kan fiscaal interessanter zijn, maar vergt doorgaans een privé-financiering van de belasting door de blote eigenaar (met gelden buiten de portefeuille) en het akkoord van alle rekeninghouders.

De keuze tussen opt-in of opt-out is dus geen loutere administratieve kwestie, maar een strategische afweging die in het kader van een familiale planning best gepaard gaat met duidelijke afspraken om eventuele latere discussies te vermijden.

Is uw huidige planning klaar voor de nieuwe fiscale realiteit?
De invoering van de meerwaardebelasting verandert niets aan de geldigheid van bestaande schenkingen of vruchtgebruikconstructies. Wel kan de financiële dynamiek binnen de familie verschuiven: de belastingplichtige is niet noodzakelijk degene die het vermogen beheert en kan beslissen over verkopen met de realisatie van een meerwaarde tot gevolg.

Een goede successieplanning stopt niet bij de schenking zelf. De fiscale gevolgen van de gekozen structuur moeten blijven worden geëvalueerd. Met de komst van de meerwaardebelasting is dat urgenter dan ooit.

Claudia Duchateau, estate planner

(Made In: Vruchtgebruik en meerwaardebelasting: wie draagt de fiscale last?)